در «آرال» چه اتفاقی افتاده است؟
الهه جعفرزاده: تازهترین آمار وزارت منابع آب و آبیاری قزاقستان نشان میدهد از اکتبر ۲۰۲۵ تاکنون حدود ۱.۴ میلیارد مترمکعب آب از طریق رود سیردریا وارد آرال شمالی شده است. حجم آب این بخش اکنون حدود ۲۳.۵ میلیارد مترمکعب اعلام شده و شوری آن نیز نسبت به سال گذشته حدود ۱۰ درصد کاهش یافته و به ۷.۹ پرمیل رسیده است.
بخش مهمی از این تغییر به پروژهای بازمیگردد که در سال ۲۰۰۵ با حمایت بانک جهانی و دولت قزاقستان اجرا شد. ساخت سد کوکارال، آرال شمالی را از بخش جنوبی جدا کرد و اجازه داد آب سیردریا در این محدوده باقی بماند. پیامد این اقدام، افزایش سطح و حجم آب، کاهش شوری و فراهم شدن دوباره شرایط زیست آبزیان بود؛ بهطوری که طبق گزارش بانک جهانی، تولید ماهی پس از اجرای این پروژه بیش از سه برابر شد.
با این حال، آنچه امروز در حال احیاست عمدتاً آرال شمالی است. بخش بزرگی از آرال جنوبی همچنان با خشکی، شوری بالا، تبخیر شدید و تخریب اکولوژیک دستوپنجه نرم میکند. بنابراین تصاویر تازه آب و ماهی را نمیتوان نشانه بازگشت کل دریای آرال به وضعیت گذشته دانست.
همزمان، تلاش برای مهار پیامدهای خشکی نیز ادامه دارد. بانک جهانی در مارس ۲۰۲۶ از تولید میلیونها نهال ساکساول و دیگر گونهها برای کاشت در بستر خشکشده آرال خبر داد؛ اقدامی برای تثبیت خاک و کاهش گردوغبار و نمک.
تجربه آرال نشان میدهد برخی خسارتهای محیطزیستی، در صورت توقف روند تخریب و اجرای برنامههای علمی و بلندمدت، میتوانند تا اندازهای جبران شوند. آرال هنوز همان دریای گذشته نیست، اما بازگشت آب، ماهیگیری و بخشی از حیات به شمال آن نشان میدهد حتی یک اکوسیستم بهشدت آسیبدیده نیز ممکن است بخشی از ظرفیت بازسازی خود را حفظ کرده باشد.
۴۷۲۳۲
